برگزار شده توسط: فارس / شیراز تاریخ برگزاری: 1401/03/01

بررسی امکان صدور حکم اثبات وقوع عقد بیع و اعلام بطلان عقد بیع در قالب یک رأی واحد

پرسش

دعوائی به خواسته ۱- اثبات وقوع عقد بیع ۲- اعلام بطلان عقد بیع مطرح شده؛ آیا امکان رسیدگی و صدور حکم در قالب یک رأی وجود دارد؟ یعنی دادگاه ابتدا حکم بر اثبات عقد بیع صادر کند و در همان رأی حکم بر اعلام بطلان عقد بیع صادر نماید؟

نظر هیئت عالی

اگرچه سؤال موضوعی است ولیکن در کلیت امر، دعوی اثبات وقوع بیع (صحیح) با اعلام بطلان عقد متفاوت و مانعه‌الجمع است و قابلیت استماع ندارد؛ مگر اینکه خواهان در شرح دادخواست خود، مبانی و دلیل توجیهی خاصی درج نموده است.

نظر اکثریت

این دو خواسته مانعة‌الجمع هستند. اثبات وقوع عقد بیع در راستای مواد ۱۰ و ۲۱۹ و ۳۶۲ قانون مدنی صورت می‌گیرد. عقد بیعی قابل اثبات است که شرایط اساسی صحت معاملات مذکور در ماده ۱۹۰ قانون مدنی را دارا باشد. مطابق ماده ۲۲۳ قانون مدنی اصل بر صحت عقد است منتها بطلان حالت عقدی است که از ابتدا در عالم اعتبار به وجود نیامده و دلیل آن نیز تعارض با قواعد آمره و دارا نبودن شرایط صحت عقد است. مطابق ماده ۳۶۵ قانون مدنی بیع فاسد اثری در تملک ندارد؛ بنابراین مثلاً بیع چیزی که خرید و فروش آن قانوناً ممنوع است (ماده ۳۴۸ قانون مدنی) از اساس شکل نگرفته؛ بنابراین نمی‌توان در یک رأی وی را اثبات سپس در همان رأی حکم بر اعلام بطلان عقد بیع صادر نمود.

نظر اقلیت

اقامه هم‌زمان دو خواسته در یک دعوا ایرادی ندارد؛ زیرا خواهان مدعی است که مالی را با ثمن مشخص و در تاریخ معین خریداری نموده و بعداً بطلان بیع محرز شده است؛ بنابراین چاره‌ای به‌جز اقامه دعوا با چنین خواسته‌هایی وجود ندارد، هرچند این دو خواسته ظاهراً متناقض هستند، منتها این موضوع در عالم اعتبار پذیرفته است. به‌عبارت‌دیگر خواهان اعلام می‌نماید که بیع واقع شده (ماده ۳۳۸ قانون مدنی) و سپس به هر دلیلی مانند ماده ۳۴۸ قانون مدنی بطلان عقد بیع اثبات‌شده بنابراین؛ علاوه بر خواسته اثبات وقوع عقد بیع، خواسته اعلام بطلان عقد بیع نیز مطرح می‌نماید که مواجه با اشکالی نمی‌باشد.

مباحث

حقوق مدنی عقود بیع دعاوی

واژگان کلیدی

اثبات وقوع بیع اعلام بطلان عقد مانعة‌الجمع شرایط صحت معاملات بیع فاسد قواعد آمره ماده ۱۹۰ قانون مدنی ماده ۳۴۸ قانون مدنی ماده ۳۶۵ قانون مدنی

مستندات

مستندات قانونی: ماده ۱۰ قانون مدنی | ماده ۱۹۰ قانون مدنی | ماده ۲۱۹ قانون مدنی | ماده ۲۲۳ قانون مدنی | ماده ۳۳۸ قانون مدنی | ماده ۳۴۸ قانون مدنی | ماده ۳۶۲ قانون مدنی | ماده ۳۶۵ قانون مدنی | مستندات رویه‌ای: رأی وحدت رویه شماره ۷۳۳ | نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه
بازگشت به لیست